In mijn vorige artikel liet ik zien dat de cijfers vooralsnog geen tsunami aan erfenissen laten zien. Wat blijkt het zijn eerder golfjes. In dit vervolg wil ik ingaan op een andere vraag: hoeveel vermogen zal er straks eigenlijk nog te erven zijn? Er zijn namelijk verschillende ontwikkelingen die erop wijzen dat een deel van het huidige vermogen nooit via een nalatenschap zal overgaan.
Schenken bij leven
Wat tijdens leven wordt geschonken, hoeft later niet meer te worden geërfd. Dat lijkt een open deur, maar de omvang daarvan wordt gemakkelijk onderschat.
De bekendste regeling is de jubelton. Daarnaast bestond ook de gewone verhoogde vrijstelling voor de eigen woning. Volgens het CBS werd tussen 2013 en 2019 alleen al bijna €14 miljard aan eenmalige schenkingen voor de eigen woning geregistreerd.
Voor 2020 tot en met 2022 ontbreken vergelijkbare openbare CBS-cijfers. Op basis van de door het ministerie van Financiën gerapporteerde belastingderving kan het overgedragen vermogen in die drie jaren voorzichtig worden geschat op nog eens ongeveer €5½ miljard.
Een aanzienlijk deel van het vermogen waarover nu wordt gesproken als toekomstige ‘erfenisgolf’ is dus al tijdens leven in golfjes naar een volgende generatie overgegaan.
Ondernemingsvermogen is geen spaargeld
In de discussie over de vermeende miljarden aan toekomstige erfenissen worden bovendien verschillende soorten vermogen vaak op één hoop gegooid.
Wie een familiebedrijf met een waarde van €1 miljard erft, krijgt niet automatisch €1 miljard vrij besteedbaar vermogen. De waarde zit vast in aandelen van een onderneming. Pas via dividend, verkoop of financiering wordt die waarde liquide. Veel grote Nederlandse familiebedrijven zijn bovendien niet beursgenoteerd, waardoor de aandelen niet eenvoudig kunnen worden verkocht. Denk aan ondernemingen als Pon, VDL of Wessels.
Dat ondernemingsvermogen vertegenwoordigt zonder twijfel een enorme economische waarde, maar het is iets anders dan direct beschikbaar vermogen. Je moet de tsunami corrigeren voor dergelijke golfjes
Niet ieder groot vermogen gaat volledig naar de volgende generatie
Ook het beeld van de babyboomer die een groot vermogen opbouwt en dit vervolgens volledig aan zijn kinderen nalaat, verdient nuancering.
Er zijn duidelijke aanwijzingen dat een deel van de grootste Nederlandse vermogens al tijdens leven een maatschappelijke bestemming krijgt. Dat betekent niet dat kinderen weinig erven, maar wel dat het uiteindelijke erfvermogen lager kan uitvallen dan het huidige Quote-vermogen.
Internationaal gaven Bill Gates en Warren Buffett met de Giving Pledge het bekendste voorbeeld. In Nederland zien we eveneens vermogens die al tijdens leven deels een maatschappelijke bestemming krijgen. De familie Van der Vorm en Frits Goldschmeding laten zien dat filantropie ook hier een steeds belangrijkere rol kan spelen.
Grote vermogens vertekenen het beeld
Bij discussies over de toekomstige miljarden aan erfenissen spelen ook enkele extreem grote vermogens een belangrijke rol.
Het vermogen van Charlene de Carvalho-Heineken wordt bijvoorbeeld geschat op ruim €12 miljard. Het overlijden van één dergelijke superrijke kan daardoor hetzelfde effect hebben op de totale vermogensstatistiek als duizenden kleinere schenkingen verspreid over een periode van tien jaar.
Dat laat zien hoe voorzichtig we moeten zijn met grote bedragen die worden genoemd in voorspellingen over toekomstige nalatenschappen. Een klein aantal zeer vermogende families kan de totale cijfers sterk beïnvloeden.
Conclusie over de tsunami
Ik zie die tsunami aan erfenissen nog steeds niet loskomen, eerder wat golfjes.
Een belangrijk deel van het vermogen is al tijdens leven overgedragen via schenkingen. Een aanzienlijk deel van de grootste vermogens bestaat uit ondernemingsvermogen dat niet direct vrij besteedbaar is. Daarnaast zijn er aanwijzingen dat sommige zeer grote vermogens al tijdens leven gedeeltelijk een maatschappelijke bestemming krijgen.
Dat betekent niet dat er de komende decennia geen grote bedragen zullen worden geërfd. Wel dat de veelgehoorde voorspelling van een enorme, vrij beschikbare golf aan vermogen waarschijnlijk een stuk genuanceerder ligt dan vaak wordt gesuggereerd
Lees meer over Debat en discussie
